Publicaties

Verlengde onderwijstijd vereist fikse inspanning

Verlengde onderwijstijd kán leerlingen met een achterstand vooruit helpen. Maar alleen als het een langere periode betreft, als het onderwijs uitstekend is én als de leerlingen zelf willen. Dit concludeert Pieter Appelhof na bestudering van soortgelijk projecten in het buitenland. Dit schooljaar startten 26 gemeenten met een pilot verlengde onderwijstijd voor kinderen met taal- en rekenachterstanden. In totaal gaat het om vijf zomerscholen en 24 projecten ‘Verlengde schooldag’. De extra tijd moet leiden tot verbetering van de prestaties van de leerlingen. ‘Niemand weet of het werkt, die extra uren in de klas voor kinderen die er dan al een hele schooldag op hebben zitten,’ las ik in NRC Handelsblad over het proefproject van staatssecretaris Sharon Dijksma. Alleen voor de Haagse zomerschool wordt een uitzondering gemaakt, die lijkt al een succes. Maar verder moet nog maar blijken of de nieuwe projecten winst opleveren.
Ervaringen in de Verenigde Staten e Engeland laten zien hoe verlenging van onderwijstijd tot een succes kan leiden.
 

Summer time

Het aantal zomerscholen in de VS is de afgelopen 25 jaar flink toegenomen. Veel programma’s voor achterstandskinderen zijn verplicht gesteld; deze dienen om tekorten weg te werken. Bij andere zomerscholen is de deelname vrijwillig. Uit een analyse van de bijna 100 studies blijkt dat de inzet van zomerprogramma’s over het algemeen een beperkt effect heeft, maar zomerscholen kúnnen effectief zijn. De zomerschool van de John Hopkins University in Baltimore is dat bijvoorbeeld. Deze wordt gerund door studenten die geschoold worden en loon ontvangen in de vorm van een korting op studiekosten. Kinderen met en achterstand die minstens twee of drie zomers vrijwillig deze zomerschool volgen, gaan duidelijk vooruit. Hoe komt dat? De leerlingen worden aangemoedigd om het programma gedurende drie jaar te volgen. De zomerschool doet er alles aan om goed aan te sluiten op het reguliere programma. Daartoe onderhoudt ze contact met de reguliere scholen om ervaringen met leerlingen tijdens de zomerperiode te bespreken en over te dragen.

Playing for Success

In Engeland heeft Playing for Success, een initiatief van Tony Blair, een grote vlucht genomen. Het is een beperkte vorm van verlengde onderwijstijd. Groepen van uitverkoren kansarme leerlingen komen bijeen in een sportstadion. Elk stadion ontvangt per jaar 500 leerlingen gedurende twee á drie uur per week en acht tot tien weken lang. De groepen tellen vijftien leerlingen. Ze ontmoeten er hun sportidolen. De opzet doet denken aan de school van Prem. Inmiddels zijn er 160 van deze centra. De kortetermijn-resultaten zijn in de media breed uitgemeten, maar uit recent onderzoek blijkt dat de resultaten op lange termijn alleen bij centra worden geconstateerd die op een kwalitatief hoog niveau functioneren. Wat houdt dat in? Succesvolle centra houden intensief contact met de scholen van de leerlingen vóór, tijdens en na deelname via informatie, overleg, bezoeken en adviezen op het gebied van studie- en leerhulp. De aanpak is in het bijzonder gericht op de specifieke leerproblemen van de individuele leerlingen (wat vind je moeilijk, dan gaan we dat aanpakken). De docent geeft ook voortdurend positieve feedback op de activiteiten van de leerlingen. Ze leren zelfstandig opdrachten uit te voeren wardoor hun zelfvertrouwen toeneemt. Ook bij Playing for Success zien we dat de gevolgde werkwijze wordt overgedragen aan leerkrachten op de reguliere scholen. Daarnaast worden de ouders actief betrokken. De succesvolle centra selecteren bovendien sterk gemotiveerde leerlingen. Ook al is verbetering van leerresultaat moeilijk te bereiken, voor de leerlingen is deelname aan Playing for Success een boeiende ervaring, dat blijkt uit de waardering van leerlingen en ouders. KPC Groep is gestart met pilots Playing for Success in Nederland.

Time is money

In de Verenigde Staten wordt al 20 jaar met verschillende vormen van verlengde onderwijstijd gewerkt voor leerlingen met achterstand. Over het algemeen is de aanpak integraal. Dat wil zeggen dat scholen streven naar effectieve instructietijd tijdens de reguliere schooluren én tijdens de extra onderwijstijd na school. De extra onderwijstijd wordt besteed aan tutoring, verrijkende activiteiten op het gebied van cultuur en sport, recreatieve activiteiten, huiswerkclubs en extra cursussen. De verrijkende activiteiten worden van belang geacht om ‘basics’ in een bredere context van vorming te plaatsen.
De extra tijd wordt gewonnen door verlenging van de schooldag, de schoolweek (tijdens het weekend) of verlenging van het schooljaar. Meest voorkomend is 180 uur per jaar extra. Er zij ook zogenoemde year-roundscholen die alle vormen van uitbreiding tegelijk praktiseren, resulterend in 360 extra uur per jaar. Dat is 30 procent extra tijd. Het aantal year-roundscholen in de VS is toegenomen van 400 aan het eind van de jaren tachtig tot bijna 3000 nu. Wanneer lukt het met de verlengde onderwijstijd de schoolprestaties te verbeteren? Scholen met maar 180 instructie uren leveren in het algemeen een betere prestatie op bij lezen en rekenen. Wel is er enige winst bij achterstandsleerlingen als er extra remedial teaching en verrijkingsactiviteiten worden aangeboden. Scholen die de leertijd hebben uitgebreid tot 360 uur bereiken wel betere prestaties bij taal en rekenen. Inzet van veel extra tijd werkt.

Quality time

Niet alleen tijd, maar ook kwaliteit is van betekenis. Welke kwaliteiten zijn vereist? Allereerst de selectie van onderpresterende kinderen met sociaal-culturele achterstand die gemotiveerd zijn en dus vrijwillig deelnemen. Vervolgens moet de verbetering van de taal- en rekenprestaties centraal staan en liefst binnen een context van motiverende verrijkingsactiviteiten. Belangrijk is verder dat het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van de leerlingen wordt opgekrikt door het stellen van hoge verwachtingen en door beloning van prestaties. Verlengde onderwijstijd levert dus winst op indien investering van veel extra tijd gepaard gaat met een hoge kwaliteit van het onderwijs in de extra geboden tijd én in de reguliere tijd.

Gepubliceerd in Didactief, december 2009